recenzja książki: Kukuczka. Opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście

Sebastian77
  • tytuł: Kukuczka. Opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście
  • autor: Kortko Dariusz, Pietraszewski Marcin
  • wydanie:
    • wydanie I / Warszawa, 2016
    • wydanie II / Warszawa, 10.04.2023
    • audiobook / Warszawa, 2019
  • ilość stron: 400
  • rodzaj okładki: zintegrowana / miękka ze skrzydełkami
  • fotografie i elementy graficzne: liczne kolorowe i czarno-białe
  • papier:
    • okładka – karton powlekany
    • wnętrze – papier offsetowy o średniej gramaturze
  • wersja cyfrowa: TAK / format EPUB i MOBI
  • audiobook: TAK
    • format – MP3
    • długość – 9 godzin 2 minuty
    • ISBN – 978-83-268-3057-0
  • wydawnictwo: Agora / www.wydawnictwoagora.pl
  • skład książki: szyta i klejona
  • wymiary książki: 145 x 225 x 25 mm (szerokość / wysokość / grubość)
  • numer ISBN:
    • książka – 9788326843914
    • e-book – 978-83-268-1882-0, 978-83-268-1883-7
    • audiobook – 978-83-268-3057-0
  • cena wydawcy: 39,99 zł (info: www.wydawnictwoagora.pl / stan na 10.02.2025)

.

Kolejna z książek o ikonach polskiego himalaizmu, która wyszła spod ręki Dariusza Kortko i Marcina Pietraszewskiego, tym razem przybliżająca nam postać największego z nich – Jerzego Kukuczki. Przyznam że do jej napisania podchodziłem kilkukrotnie, niejako lękając się czy aby na pewno będę w stanie właściwie oddać emocje jakie we mnie ona wywołała, jak i ocenić jej wartość merytoryczną. Wynika to z mojej głębokiej fascynacji postacią Jerzego, która bardzo mocno wrosła w moje życie, trwale odciskając na nim piętno. Zupełnie jakbym lękał się zburzyć wewnętrzny obraz bohatera i tego czy znajdę wystarczające dobre słowa aby o nim pisać.

Skupmy się jednak na samej zawartości książki „Kukuczka. Opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście”. Książka ta w odróżnieniu od tej opowiadającej o życiu Krzysztofa Wielickiego (recenzja «tutaj») mówi o osobie której z nami nie ma, której głos musiały więc zastąpić wspomnienia zebrane z jego pamiętników wyprawowych oraz osób które miały z nim kontakt, zarówno tych którzy jako on odeszli, jak i tych którzy wciąż jeszcze są z nami. Dotyczy to zarówno osób bezpośrednio z świata wspinaczkowego, jego partnerów, jak choćby Wojciech Kurtyka, czy Ryszard Pawłowski, jak i jego żony Cecylii i syna. Szczególne znacznie ma tu właśnie głos Cecylii, której wspomnienia stanowią jeden z filarów opowieści zawartej na kartach książki.

Zdjęcia od lewej: Jerzy Kukuczka (z lewej) i Andrzej Czok podczas wyprawy na Mount Everest – zdjęcie wykonane wiosną 1980 roku, 19 maja 1980 zdobyli oni szczyt nową drogą – (Wikipedia / autor: Andrzej Heinrich) / Północna ściana Mount Everest (Wikipedia / autor: Lucag)

Taka forma budowy narracji, wymuszona przez los Jerzego, zmienia w zupełności jej wydźwięk, choćby z racji tego oczywistego faktu że sam bohater nie będzie mógł się ustosunkować do jej treści, uzupełnić czy poprawić. To też bardzo poważnie podnosi poprzeczkę samym autorom, którzy muszą zachować szczególną ostrożność w obchodzeniu się z bazą wspomnień i nieznanych powszechnie faktów, tak aby ich opowieść była nie tylko bezstronna – o co bardzo trudno szczególnie jeśli ktoś sam pozostaje związany sercem z górami, pozostawiając prawo do oceny czytelnikowi, ale również opierając się pokusie ich selektywnego przedstawiania. Istotne było również aby nie opierać narracji wyłącznie na tych powszechnie znanych faktach, na sukcesach, ale by nie unikać wątków nie koniecznie chlubnych, trudnych, niejako z zaplecza życia bohatera.

W moim odczuciu to niełatwe zadanie autorom się udało. Zastosowali oni tu bardzo ciekawą i godną pochwały konstrukcję, tak operując chronologią wydarzeń że oszczędzono czytelnikowi bólu związanego z tragiczną śmiercią Jerzego Kukuczki. Można by się spodziewać że książka poprowadzi nas zgodnie z kierunkiem upływu czasu od lat najmłodszych, przez wątki związane z narodzinami pasji górskiej a potem wysokogórskiej, pierwsze sukcesy w górach najwyższych, potem trud związany ze zdobyciem wszystkich czternastu najwyższych szczytów świata – tudzież „Korony Himalajów” do chwili gdy 24 października 1989 ginie na południowej ścianie Lhotse.

Zdjęcia od lewej: Południowa ściana Lhotse (Wikipedia – autor: Uwe Gille) / Pomnik polskich wspinaczy – Rafała Cłachy, Czesława Jakiela i Jerzego Kukuczki – którzy stracili życie na Lhotse. Niedaleko Czukhungu z południową ścianą Lhotse w tle (Wikipedia / autor: Surendra Pai)

Przyznaję że właśnie takiego opisu życia mocno się lękałem, nie chcąc nawet czytać książki do końca, jakby uniknięcie czytanie o finale życia bohatera, miało pozwolić pozostać mu żywym w moim wspomnieniach… nic jednak z tych rzeczy! Autorzy zrobili coś dokładnie odwrotnego, zaczynając opowieść od mocnego uderzenia, od śmierci Jerzego, dzięki czemu po przebyciu blisko 400 stron zapisanych niezwykłymi losami bohatera, czytelnik nie musiał kończyć z traumatycznym doznaniem przerwanego brutalnie życia naszego największego wspinacza, zamiast tego kończąc łagodnie, rozładowując nadmiar emocji i oczekiwania nieuniknionego, nie happy endem, to wszak niemożliwe, ale dwoma wprowadzającym czytelnika w zupełnie inny wymiar emocji rozdziałami: Cecylia (rozdział 16) i zamykającym książkę Włóczęga (rozdział 17).

Pierwszy z nich to opowieść o Jurku oczami jego Żony, nie tyko jako wielkiego himalaisty, ale właśnie partnera, przyjaciela, człowieka. Mówi o początkach ich znajomości, o tym jakim był Jurek człowiekiem w codziennym życiu, o tym co wypełniało ich wspólną drogę, o problemach zwykłych, z jakimi zmagała się większość ludzi w tamtych niełatwych czasach, o pracy, miłości, planach i marzeniach. To niezwykle ważny element opowieść o Jerzym, uzupełniający ten jego oficjalny obraz zdobywcy korony Himalajów, o wątki czyniące z niego po prostu Jurka, człowieka który mógłby być naszym sąsiadem, kumplem w pracy, przyjacielem i towarzyszem zabaw. Paradoksalnie czyni to go więc bardziej dostępnym i mniej ikonicznym, nieosiągalnym.

Dwa z 14 ośmiotysięczników zdobyty przez Jerzego Kukuczkę, zdjęcia od lewej: Makalu 8485 m n.p.m. – zdobyty 15 października 1981, nową drogą (północno-zachodnią flanką i północną granią), pierwsze solowe wejście w Nepalu, bez wspomagania tlenem w stylu alpejskim (Wikipedia / autor: Ben Tubby) / Manaslu – zdobyty 10 listopada 1986, nową drogą, w stylu alpejskim z Arturem Hajzerem, bez wspomagania tlenem (Wikipedia / autor: Ben Tubby)

Kolejny wspomniany rozdział „Włóczęga” ma charakter niezwykły, wręcz nieco mistyczny. Prowadzi nas do wyprawy na Lhotse – tak, tej ostatniej wyprawy Jerzego. Wyjaśniając faktyczne powody dla których bohater zdecydował się tam pojechać, wszakże mogłoby się wydawać że po zdobyciu Korony Himalajów dalsze narażanie się jest zbyteczne, że może odpuścić i cieszyć się owocami minionych lat wspinaczki. Z tego punktu widzenia mogłoby się wydawać że powrót na południową ścianę Lhotse był niepotrzebną brawurą, a jednak prócz zewu gór, rzeczy odczuwanej i rozumianej przez każdego z górami związanego, był jeszcze jeden, znacznie bardziej praktyczny powód tegoż powrotu. Była nim ekspedycja Reinholda Messnera, który również w tamtym czasie mierzył się z tą ścianą, ponosząc porażkę. Jerzy pragnął zrobić to co nie udało się nikomu wcześniej, załatwić „polską niedokończoną sprawę” na tej niezdobytej, ekstremalnie trudnej wysokiej na trzy kilometry ścianie. Trudno tu dywagować jakie uczucia dominowały u Jerzego Kukuczki, czy było to uwieranie po przegranym wyścigu po Koronę Himalajów, dla porządku dodam wyścigu którego oficjalnie nie było, niespełnione ambicje sportowe, czy właśnie po prostu zew góry.

Filmu dokumentalny „Jurek” z 2014 roku, dostępny na portalu YouTobe, film można również nabyć w sklepie Fundacji Wielkiego Człowieka: www.jerzykukuczka.com/pl/produkt/jurek-dvd

Przypomnijmy tu jednak że to właśnie od Lhotse 4 października 1979 Jerzy Kukuczka rozpoczął swoją drogę ku koronie, był to jego pierwszy ośmiotysięcznik i prawie równo po dziesięciu latach 24 października 1989 roku ginie na jej południowej ścianie, zaledwie 216 metrów poniżej wysokości szczytu (odpada na wysokości 8300 m n.p.m.). Zdumiewająca pętla czasu, koło przeznaczenia, każdy może to interpretować i nazywać inaczej. Faktem natomiast jest że tuż przed i po tragedii ludzie bezpośrednio związani z Jurkiem, w tym również młodszy syn Wojtek, zostali odwiedzeni przez Jurka w snach, zupełnie tak jakby chciał sam poinformować ich o tragedii, pożegnać się z bliskimi mu osobami.

Jeszcze zanim doszło to wypadku, wyprawa na południową ścianę Lhotse sprawiała od początku trudności. Już sama jej organizacja nastręcza trudności, pojawia się problem z zebraniem odpowiedniego zespołu, potem góra długo wzbrania się przed dopuszczeniem do ściany wspinaczy, Jurek nie czuje się dobrze, w bazie pod południową ścianą Lhotse zapisuje swoje myśli, w tym również te kierowane do Cecylii, ubrane w słowa wiersza Edwarda Stachury…

Nie myśl, że nie kocham
Lub że tylko trochę kocham
Jak cię kocham, nie powiem, no bo nie wypowiem –
Tak ogromnie bardzo, jeszcze więcej może
I dlatego właśnie żegnaj,
Zrozum dobrze, żegnaj, żegnaj…

(fragment wiersza Edwarda Stachury „Z nim będziesz szczęśliwsza” / wykorzystany w omawianej książce w rozdziale XVII, strona 392)

*      *      *

Podsumowując, lecz nie kończąc, niech książka ta jak chcieli jego autorzy nie będzie epitafium, lecz otwartą księgą życia bohatera. Książka „Kukuczka. Opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście” jest szalenie ważnym obrazem życia i postaci Jerzego, pozwalając lepiej go poznać i zrozumieć. Książka ta równocześnie odczarowuje wizerunek Jerzego, mówiąc o nim jako o zwykłym człowieku, mającym swoje problemy, marzenia, lepsze i gorsze chwile, ale też przewrotnie otwierając nas na jeszcze chyba mniej znane oblicze Jerzego Kukuczki – to nieco bardziej mistyczne, zahaczające o jego głęboką wiarę. Pozwoliło to również ukazać tragedię na Lhotse z szerszej perspektywy, nie tylko faktograficznej, sportowej, ale w wymiarze emocjonalnym, w tym jak dotknęła ona jego najbliższych i ludzi z nim związanych. Jest też na pewno pozycją którą po prostu trzeba przeczytać, może też być świetnym punktem wyjścia do kolejnych książek o Jerzym, w tym jego autorstwa.

Zdjęcia od lewej: Dhaulagiri 21 stycznia 1985, pierwsze zimowe wejście Jerzego Kukuczki wraz z Andrzejem Czokiem, bez wspomagania tlenem (Wikipedia, autor: Kogo) / Sziszapangma ostatni z czternastu ośmiotysięczników w koronie zdobyty przez Jerzego Kukuczkę wraz z Arturem Hajzerem 18 września 1987 – nową drogą zachodnią granią, w stylu alpejskim, bez wspomagania tlenem (Wikipedia, autor: Jan Reurink) / Tablica upamiętniająca Jerzego Kukuczkę w Istebnej (Wikipedia, autor: Darwinek)

Tu na koniec z dużą przyjemnością podpowiem że książki Jerzego Kukuczki doczekały się ponownej publikacji, a to również za sprawą Fundacji Wielki Człowiek, powstałej z inicjatywy jego bliskich w 2013 roku. Zachęcam do odwiedzenia strony fundacji, gdzie prócz książek można nabyć inne pamiątki, jak koszulkę, czy zdjęcia Jerzego Kukuczki, poznać jego historię zilustrowaną licznymi fotografiami oraz odwiedzić wirtualnie Izbę Pamięci Jerzego Kukuczki w Istebnej.

.

Przydatne linki:

.

Inne recenzje książek o tematyce górskiej i podróżniczej:

.

Wykorzystane źródła:

.

wydawca książki:

.

POBIERZ RECENZJĘ (PDF)
<< POWRÓT DO DZIAŁU

tekst i opracowanie: Sebastian Nikiel 25.02.2025

Prawa autorskie – można wykorzystywać nieodpłatnie wyłącznie w zastosowaniach niekomercyjnych, oraz z uznaniem i zachowaniem autorstwa, zgodnie z licencją Creative Common 2 i 3.0 – www.creativecommons.org / Copyright – can be obtained in a non-commercial manner and with the recognition and behavior made, in accordance with the license under the Creative Common 3.0 license – www.creativecommons.org

Informacja prawna – wszystkie wyrażane w niniejszej recenzji książki opinie są wyłącznie moją osobistą opinią na jej temat i jako takie nie są wiążącym określeniem jej wartości, lecz wyłącznie osobistą autointerpretacją. Wykorzystane w opracowaniu cytaty, lub zdjęcia okładek i inne, mają za zadanie jedynie zaprezentować publikację, oraz przedstawić opisywane w niej wątki, lub cechy. Recenzja nie jest ofertą handlową, nie powstała na zamówienie firm trzecich, ani nie namawia do zakupu danej książki.

Wykorzystane cytaty, zdjęcia okładki i autora omawianej książki, zaprezentowano w niniejszym opracowaniu zgodnie z art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jako ograniczenie majątkowych praw autorskich na rzecz dozwolonego użytku, zgodnie z nowelizacją rzeczowej ustawy z 2015 roku, wyłącznie w celu prezentacji i szerszego zobrazowania poruszanych tematów, pozostających w ścisłym związku z jego tematem.